ចូហាន ម៉ង់ដែល
ក្រេក័រ ចូហាន ម៉ង់ដែល កើតនៅថ្ងៃ ២០ កក្កដា ១៨២២ ស្លាប់នៅថ្ងៃ ៦ មករា ១៨៨៤ គាត់ជាអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រជនជាតិអូទ្រីស តែនិយាយភាសាអាឡឺម៉ង់។ម៉ង់ដែល បានកើតនៅក្នុងគ្រួសារកសិករមួយនៅភូមិ ហេនស៊ិនឌ័រ តំបន់ស៊ីលសៀន នៃចក្រភពអូទ្រីស (តែជាផ្នែកមួយនៃសាធារណរដ្ឋឆែកសព្វថ្ងៃ) និងត្រូវបានកគេទទួលស្គាល់នៅជំនាន់ក្រោយថាជាស្ថាបនិកនៃវិទ្យាសាស្ត្រពន្ធុវិទ្យា ឬ សេនេទិច។ស្នាដៃគាត់ត្រូវបានរកឃើញចន្លោះឆ្នាំ ១៨៥៦ និង ១៨៦៣ ដោយគាត់បានបង្កាត់សណ្តែកព័រ និងភាវរស់ផ្សេងៗទៀត ហើយបានបង្កើតជាច្បាប់តំណពូជ ឬ ច្បាប់នៃមរតក ម៉ង់ដែល ។
គាត់បានបោះពុម្ពផ្សាយស្នាដៃរបស់គាត់នៅឆ្នាំ ១៨៦៦ ដោយបង្ហាញពីសកម្មភាពនៃ “ កត្តា ” ដែលមើលមិនឃើញដែលសព្វថ្ងៃគេស្គាល់ថាជាហ្សែនក្នុងការកំណត់លក្ខណៈនៃសារពាង្គកាយ។
ជីវិត និង អាជីព
ម៉ង់ដែល គាត់ជាកូនប្រុសរបស់លោកអង់តូនីស និង អ្នកស្រីរ៉ូស៊ីន (Schwirtlich) ម៉ង់ដែល មានបងស្រីចាស់ម្នាក់ឈ្មោះ វើរ៉ូនីកា និងម្នាក់ទៀតឈ្មោះ ថេរ៉េសា ។ ពួកគេបានរស់នៅនិងធ្វើការនៅកសិដ្ឋានមួយដែលត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយគ្រួសារម៉ង់ដែល យ៉ាងហោចណាស់ ១៣០ ឆ្នាំ [ផ្ទះដែល ម៉ង់ដែល កើតនោះគឺឥឡូវក្លាយជាសារមន្ទីរដែលឧទ្ទិសដល់ ម៉ង់ដែល ។ ក្នុងវ័យកុមារភាពរបស់គាត់ ម៉ង់ដែល បានធ្វើការជាអ្នកថែរសួននិងសិក្សាសំបុកឃ្មុំ។ កាលនៅក្មេងគាត់បានចូលរៀនកន្លែងហាត់ប្រាណនៅអូអូវ៉ា។គាត់ត្រូវឈប់សំរាក ៤ ខែក្នុងកំឡុងពេលសិក្សានៅកន្លែងហាត់ប្រាណដោយសារជំងឺ។ ចាប់ពីឆ្នាំ ១៨៤០ ដល់ឆ្នាំ ១៨៤៣ គាត់បានសិក្សាទស្សនវិជ្ជានិងទ្រឹស្តីជាក់ស្តែង និងរូបវិទ្យានៅវិទ្យាស្ថានទស្សនវិទូនៃសាកលវិទ្យាល័យអូឡាំពិចដោយចំណាយពេលសំរាកមួយឆ្នាំទៀតដោយសារជំងឺ។ពេលនោះ ម៉ង់ដែល គឺជាសិស្សពូកែម្នាក់។គាត់ក៏បានតស៊ូរៀនសូត្រទាំងខ្វះខាតផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ ដើម្បីចំណាយសម្រាប់ការសិក្សារបស់គាត់ ហើយបងស្រីថេរ៉េសាក៏បានជួយថ្លៃសិក្សារបស់ម៉ង់ដែលខ្លះៗផងដែរ។ក្រោយមក ម៉ង់ដែល បានជួយឧបត្ថម្ភកូនប្រុសបីនាក់របស់បងស្រីគាត់ ដែលពីរនាក់បានក្លាយជាគ្រូពេទ្យ។
គាត់បានបួសជាបុព្វជិត ក៏ជាមួយផ្នែកអាចអោយគាត់ទទួលបានការអប់រំដោយមិនចាំបាច់ចំណាយប្រាក់ សំរាប់ខ្លួនឯង។ ក្នុងនាមជាកូនប្រុសរបស់កសិករដែលកំពុងជួបការលំបាក ក្នុងជីវិតជាបុព្វជិតគាត់តែងចងចាំពាក្យពេជន៏គ្រួសារជានិច្ចគឺ “ការតស៊ូប្រឹងប្រែង ជាមធ្យោបាយនៃការរស់ប្រចាំជីវិត” ។គាត់ត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះក្រេក័រ (Řehořនៅឆែក) នៅពេលគាត់បួសជាមួយបុព្វជិត Augustinian ។
នៅពេល ម៉ង់ដែល ចូលមហាវិទ្យាល័យទស្សនវិជ្ជា នាយកដ្ឋានប្រវត្តិសាស្រ្តធម្មជាតិ និង កសិកម្មត្រូវបានដឹកនាំដោយ ចូហាន កាល ណេស្ទ័រ បានដឹកនាំធ្វើការស្រាវជ្រាវយ៉ាងទូលំទូលាយអំពីលក្ខណៈតំណពូជរបស់រុក្ខជាតិ និង សត្វជាពិសេសចៀម។តាមការណែនាំរបស់គ្រូរូបវិទ្យារបស់គាត់ឈ្មោះ ហ្វ្រេដរិចហ្វ្រង់ស័រ ម៉ង់ដែលបានចូលទៅវិហារប៊្រូណូ (ហៅថាប្រូនីនជាភាសាអាឡឺម៉ង់) ហើយបានចាប់ផ្តើមបណ្តុះបណ្តាលជាសង្ឃ។ចូហាន ម៉ង់ដែល គាត់បានយកឈ្មោះ ក្រេក័រ ពេលចូលក្នុងជីវិតសាសនា។ ម៉ង់ដែល បានធ្វើការជាគ្រូជំនួសនៅវិទ្យាល័យ។នៅឆ្នាំ ១៨៥០ គាត់បានបរាជ័យប្រលងផ្ទាល់មាត់ដែលជាផ្នែកចុងក្រោយនៃ ៣ ផ្នែកសម្រាប់ការប្រលងរបស់គាត់ដើម្បីក្លាយជាគ្រូវិទ្យាល័យពេញសិទ្ធិ។នៅឆ្នាំ ១៨៥១ គាត់ត្រូវបានគេបញ្ជូនទៅសកលវិទ្យាល័យវីយែន ដើម្បីសិក្សាមុខវិជ្ជារូបវិទ្យា និង សរីរៈវិទ្យារុក្ខជាតិក្រោមការឧបត្ថម្ភរបស់ អាបប៊្រីស៊ីស៊ីហ្វហ្វីន និកនេក ដូច្នេះគាត់អាចទទួលបានការអប់រំជាផ្លូវការបន្ថែមទៀត។នៅវីយែន សាស្រ្តាចារ្យរូបវិទ្យារបស់គាត់គឺ គ្រីសស្តុប ឌុបប្លឺ។ម៉ង់ដែល បានវិលត្រឡប់ទៅរកភាពធូរស្បើយរបស់គាត់វិញនៅឆ្នាំ ១៨៥៣ ក្នុងនាមជាគ្រូបង្រៀនមូលដ្ឋានរូបវិទ្យា។ នៅឆ្នាំ ១៨៥៦ លោកបានប្រលងក្លាយជាគ្រូពេញសិទ្ធិ ហើយក៏បានបរាជ័យផ្នែកផ្ទាល់មាត់ម្តងទៀត។នៅឆ្នាំ ១៨៦៧ លោកបានគេបោះឆ្នោតក្លាយជាព្រះចៅ អធិការវត្ត។
បន្ទាប់ពីគាត់ត្រូវបានតម្លើងឋានៈជាព្រះចៅអធិរាជនៅឆ្នាំ ១៨៦៨ ការងារវិទ្យាសាស្ត្ររបស់គាត់ត្រូវបាន បញ្ចប់។ភាគច្រើនដោយសារ ម៉ង់ដែល មានបន្ទុកហួសហេតុលើទំនួលខុសត្រូវរដ្ឋបាលជាពិសេសជម្លោះជាមួយរដ្ឋាភិបាលស៊ីវិលជុំវិញការប៉ុនប៉ងដាក់ពន្ធពិសេសលើស្ថាប័នសាសនា។ ម៉ង់ដែល បានទទួលមរណភាពនៅថ្ងៃទី ៦ ខែមករាឆ្នាំ ១៨៨៤ ក្នុងអាយុ ៦១ ឆ្នាំនៅ ប្រ៊ូណូ, ម៉ូរ៉ាវី ប្រទេសអូទ្រីស – ហុងគ្រី (ឥឡូវសាធារណរដ្ឋឆែក) ពីជំងឺសរសៃប្រសាទរ៉ាំរ៉ៃ និងគ្រួសក្នុងតម្រងនោម។បន្ទាប់ពីបានសុគត្តរបស់លោក ម៉ង់ដែល អាចារ្យនៅទីនោះបានដុតក្រដាសទាំងអស់ចំពោះការប្រមូលទិន្នន័យរបស់ ម៉ង់ដែល ដើម្បីបញ្ជាក់ពីការបញ្ចប់ជម្លោះលើការយកពន្ធរបស់រដ្ឋ។
របកគំហើញនៃការងាររបស់មេឌែល
អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រប្រហែលសែសិបនាក់បានស្តាប់ការពន្យល់ពីបញ្ជូនលក្ខណៈតំណពូជរុក្ខជាតិរបស់ ម៉ង់ដែលប៉ុន្តែវាហាក់ដូចជាពួកគេមិនបានយល់ពីស្នាដៃរបស់គាត់សោះ។ក្រោយមកគាត់ក៏បានធ្វើការឆ្លើយឆ្លងជាមួយខាឡិនណីហ្គីដែលជាជីវវិទូឈានមុខគេម្នាក់នៅគ្រានោះប៉ុន្តែណឺហ្គីក៏បានខកខានមិនបានកោតសរសើរចំពោះការរកឃើញរបស់មេឌែល។នៅពេលខ្លះលោក ម៉ង់ដែល ច្បាស់ជាមានការសង្ស័យនិងស្តាយអំពីការងាររបស់គាត់ ប៉ុន្តែគាត់តែងតែរអ៊ូថាទេ៖ “ពេលវេលារបស់ខ្ញុំនឹងមកដល់ហើយ” ។
សារៈសំខាន់ដ៏ជ្រាលជ្រៅនៃស្នាដៃរបស់ ម៉ង់ដែលមិនត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ទេរហូតដល់ដំណាច់សតវត្សទី ២០ (ច្រើនជាងបីទសវត្សក្រោយមក) ជាមួយនឹងការរកឃើញឡើងវិញនូវច្បាប់របស់គាត់។ Erich von Tschermak(ជនជាតិអូទ្រីស), Hugo de Vries(ជនជាតិ ហូឡង់), Carl Correns (ជនជាតិអាឡឺម៉ង់) បានបញ្ជាក់ដោយឯករាជ្យនូវការពិសោធន៏ជាច្រើននៃការរកឃើញរបស់ ម៉ង់ដែល ដែលជាយុគសម័យពន្ធុវិទ្យា។
នៅឆ្នាំ ១៩០០ ការស្រាវជ្រាវរបស់ ហ៊ុយកូ ដឺវរី និងកាល់កូរ៉ង់បានរកឃើញឡើងវិញនៃសំណេរនិងច្បាប់របស់ម៉នដេល។ ពួកគាត់ទាំងពីរបានទទួលស្គាល់ស្នាដៃជាអាទិភាពរបស់ Mendel ហើយដំបូងប្រហែលជា ដឺវរី មិនយល់ពីលទ្ធផលដែលគាត់បានរកឃើញរហូតដល់អាន ច្បាប់ម៉ង់ដែល។ទោះបីជា អេរិច ត្សេម៉ាក ដើមឡើយត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ថាបានរកឃើញសាជាថ្មីក៏ដោយនេះមិនត្រូវបានទទួលយកទៀតទេពីព្រោះគាត់មិនយល់ពីច្បាប់របស់ ម៉ង់ដែល ។ ទោះបីជាដឺវរីក្រោយមកបាត់បង់ចំណាប់អារម្មណ៍លើច្បាប់ម៉ង់ដែលក៏ដោយក៏ជីវវិទូដទៃទៀតបានចាប់ផ្តើមបង្កើតពន្ធុវិទ្យាទំនើបជា វិទ្យាសាស្ត្រដែរ។អ្នកស្រាវជ្រាវទាំងបីនាក់នេះដែលមកពីប្រទេសផ្សេងៗគ្នាបានបោះពុម្ពផ្សាយឡើងវិញនូវស្នាដៃរបស់ ម៉ង់ឌែល ក្នុងរយៈពេលពីរខែនៅនិទាឃរដូវឆ្នាំ ១៩០០ ។
លទ្ធផលរបស់ ម៉ង់ដែល ត្រូវបានគេចម្លងយ៉ាងឆាប់រហ័សហើយការសិក្សាផ្សារភ្ជាប់ហ្សែនបានដំណើរការយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ ជីវវិទូបានប្រមូលផ្តុំទ្រឹស្តីគាត់។ ទោះបីជាវាមិនទាន់ត្រូវបានអនុវត្តចំពោះបាតុភូតជាច្រើនក៏ដោយវាបានព្យាយាមដើម្បីផ្តល់ការយល់ដឹងអំពីហ្សែននៃតំណពូជដែលពួកគេមានអារម្មណ៍ថាខ្វះខាតនៅក្នុងការសិក្សាពីជំនាន់មុននៃតំណពូជបានផ្តោតលើវិធីសាស្រ្តទាក់ទងនឹងអ៊ីប៉ូតាទិក ។
រៀនជីវវិទ្យាតាមប្រព័ន្ធអេឡិចត្រូនិក 